کارشناسان معتقدند مهار نگرانیهای ارزی بیش از آنکه نیازمند اقدامات مقطعی باشد، به اصلاحات ساختاری در حوزه اقتصاد کلان وابسته است. شفافیت در سیاستگذاری، تقویت درآمدهای پایدار ارزی، بهبود روابط اقتصادی خارجی و بازگرداندن اعتماد عمومی میتواند مسیر بازار ارز را از حالت التهاب خارج کرده و آن را به سمت ثبات نسبی هدایت کند.
وزیر امور اقتصادی و دارایی با تشریح سیاست ارزی جدید دولت در تخصیص ارز ترجیحی به مصرفکننده نهایی به جای ابتدای زنجیره تولید، اظهار کرد: بر اساس آماری که در هفتههای اخیر به دست آوردیم نتیجه اجرای این سیاست رسیدن یارانه کالای اساسی به دهکهای پایین جامعه بوده و هدف محقق شده است.
سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی در برنامه گفتوگوی ویژه خبری درباره سیاست تکنرخی شدن نرخ ارز از سوی دولت اظهار کرد: وقتی نظام چندنرخی داریم و ارز ۲۸۵۰۰ را به عنوان ترجیحی در اختیار واردکنندگان قرار میدادیم نتیجه این بود که ارز با نرخ بسیار پایین تری از بازار آزاد به عدهای داده میشد و این ارز از نهاده تولید وارداتی تا به مصرفکننده برسد به نرخ ارز نزدیک به بازار میرسید و در واقع درباره کالاهایی که در زنجیره تولید داده میشد به مصرف کننده نهایی نمیرسید.
وی با یادآوری اینکه ارز ترجیحی به جای آنکه جلوی تورم کالای اساسی را بگیرد موجب تورم شده بود و به مصرفکننده نهایی نمیرسید، اظهار کرد: یعنی عملاً منابع را میدادیم و یارانه کالای اساسی به مردم نمیرسید و حتی آمارها نشان میداد که ارز حتی از کشور با قاچاق نهاده و مواد اولیه از کشور خارج میشد و عملاً ارزی که ارزش آن بالای ۷۰ هزار تومان بود با یکسوم پایینتر به برخی افراد میدادیم، اما مصرفکننده از آن بهرهمند نمیشد.
وزیر اقتصاد با اشاره به آمارهایی که نشان میدهد الان و پس از سیاست جدید دولت دهکهای پایین بهرهمندی بیشتری از ارز ترجیحی و یارانه دولت داشتهاند، گفت: دیگر به واردات ارز ترجیحی تخصیص داده نمیشود، بانک مرکزی بر بازار مسلط است و قرار نیست هیچ نرخ ارز ترجیحی شکل گیرد.
مدنی زاده عدالت در توزیع یارانه را ویژگی بارز سیاست جدید دولت برشمرد و یادآور شد: ما یارانه را به جای اینکه به حلقههای میانی بدهیم، مستقیماً به خود مصرفکننده دادیم. این روش در دهکهای پایین بسیار مؤثر بوده و افزایش درآمد نسبی آنها را به مراتب بیشتر از دیگر دهکها کرده است. این امر عدالت را برقرار میکند؛ زیرا در گذشته هر کس بیشتر نیاز داشت، ارز ترجیحی کمتری میگرفت، اما اکنون اثر رفاهی منتقل شده به دهکهای پایینتر به مراتب بالاتر است.
وی افزایش قیمت کالاهای اساسی پس از اجرای سیاست ارزی دولت، گفت: اینکه ما بگوییم افزایش قیمت فقط مختص کالاهای اساسی که قرار بود با ارز ترجیحی عرضه شوند، صحیح نیست. طبیعی است وقتی نرخ ارز تغییر میکند، این اثرش را روی همه کالاها میگذارد؛ روغن یا گوشت مرغ که در بسیاری از مواد غذایی دیگر استفاده میشوند، قیمتشان که تغییر کند، بر سایر کالاها اثر میگذارد.
وی ادامه داد: یک بخش از افزایشها به هیجانات بازار برمیگشت، زیرا بازار نمیدانست دقیقاً چه اتفاقی خواهد افتاد. رصد مستمری توسط تیم اقتصادی دولت انجام شد و هر جا خللی در فرآیند واردات یا تولید ایجاد شد، وزارتخانههای مرتبط ورود کردند تا این مشکلات و هیجانات کنترل شود. بخش دیگر افزایشها به مکانیزمهای اقتصادی برمیگردد؛ وقتی کالاهای جانشین افزایش قیمت پیدا میکنند، تقاضا برای دیگر کالاها نیز بالا میرود.
مدنی زاده اظهار کرد: نکته مهم این سیاست این بود که عرضه ارز را در بازار چندین برابر کردیم. قبل از اجرا، عرضه ارز به شدت کاهش یافته بود و تقاضا افزایش یافته بود. پس از اجرای طرح، عرضه ارز به شدت افزایش یافت و تقاضا به تعادل رسید و ثبات به تجارت واردات و صادرات بازگشت.
وی یادآور شد: برخی افزایشها مقطعی بود و اکنون با خوابیدن هیجانات و افزایش عرضه، در تعدادی از کالاهای اساسی شاهد کاهش قیمت نسبت به هفته گذشته هستیم. وی درباره قیمت گوشت قرمز اظهار کرد: افزایش قیمت گوشت گوسفندی به دلیل افزایش تقاضا یا مشکلاتی که احتمالاً در واردات یا شبکه توزیع بود، رخ داد که وزارت جهاد توضیحات تکمیلی خواهد داد.
وزیر اقتصاد درباره مرحله دوم یارانه تاکید کرد: از ابتدای اجرای طرح، قرار بر این بود که دو روش (اعتباردهی و تحویل کالا) به انتخاب مردم گذاشته شود. اجرای طرح دوم نیازمند تمهیداتی بود که وزارت رفاه آنها را به سرعت انجام داد. این روش دقیقاً بر اساس مطالعات جامع و تجربیات بینالمللی طراحی شده تا بتواند جلوی تورم را بگیرد و سریعتر به هدف برسد.
وی با اشاره به تغییرات اخیر در سیاستهای ارزی، اظهار داشت که این تغییرات در راستای منافع تولیدکنندگان و صادرکنندگان کشور انجام شده و شیرینی نتایج آن در ماههای آتی چیده خواهد شد.
وزیر اقتصاد در خصوص انتقادها مبنی بر عدم گفتوگو و اجماعسازی کافی با مردم پیش از اجرای طرح، توضیح داد: اجماعسازی یک فرآیند زمانبر است و ما خیلی زودتر از اینها میخواستیم این فرایند را شروع کنیم، حتی دیر هم شده بود. اما صحبت با مردم باید در زمانی صورت میگرفت که منجر به شوک در بازار نشود؛ مطرح شدن خبر میتوانست عرضه ارز را کاهش داده و تقاضای کاذب را شدیداً افزایش دهد.
مدنیزاده افزود: شرایط غیرطبیعی و غیرمنتظرهای اتفاق افتاد که ما را مجبور کرد طرح را زودتر اجرا کنیم. این امر متأسفانه فرصت گفتوگو با مردم در زمان مناسب را از بین برد، هرچند به محض نهایی شدن تصمیم، رئیس جمهور و وزرای مختلف برای توضیح طرح وارد گفتوگو با مردم شدند.
انتقاد از نسبت دادن اجرای طرح به اعتراضاتوزیر امور اقتصادی و دارایی در پاسخ به این دیدگاه که اجرای طرح همزمان با اعتراضات و به عنوان امتیازی برای آرامسازی فضا بوده است، گفت: این حرف واقعاً اجحاف به دولت است. ما خیلی عرض کردیم باید زودتر از اینها این کار را شروع میکردیم و این جزو برنامههای اصلی دولت بود. اتفاقاً اگر دیرتر این تغییر اتفاق میافتاد، وضعیت معیشتی مردم و بازار ارز به مراتب نابسامانتر میشد، چرا که نرخ ارز در روزهای قبل با سرعت در حال افزایش بود. وی تأکید کرد که اصل برنامه، تبدیل ارز یارانهای پرداختی به گروه خاص به سودی برای همه مردم بوده است.
وضعیت مطلوب کالاهای اساسی و بازارهادکتر مدنیزاده نگرانیها در خصوص موجودی کالاهای اساسی را بیمورد دانست و تصریح کرد: ذخایر استراتژیک ما وضعیت بسیار مطلوبی دارد. واردات به خوبی صورت گرفته و ما رکوردهای تاریخی در ترخیص کالاهای اساسی طی هفته گذشته داشتهایم و شبکه توزیع فعال است.
وی تأیید کرد که در دو هفته گذشته، توقفهایی به دلیل بروکراسیهای اداری در واردات یا توزیع کالا رخ داده بود که با انتقال سریع موضوع به اتاق عملیات، مشکلات اداری برطرف و توقفها مرتفع شده است.
